مردم هر خطه از سرزمین ما در عید باستانی نوروز آداب و رسوم خاصی داشته که شهرستان سلماس نیز از این قاعده استثنا نیست.

به گزارش روابط عمومي فرمانداري شهرستان سلماس؛ نوروز جشن ملی ایرانیان، یادگار ارزشمند از نیاکان روشن‎بین و نشانه‎ای درخشان از هویت ملی و فرهنگ ماست. حسن انتخاب نخستین روز بهار به عنوان نخستین روز سال در تاریخ شمسی نشانه‎ای از پیوند دل‎ها با طراوت، شادی و سرسبزی است.

جشن نوروز در طول تاریخ ایران زمین فرازها و نشیب‎های فراوانی را طی کرده‎است اما همچنان ماندگار، زیبا و سرسبز در ذهن و زبان ایرانیان از نسلی به نسل دیگر منتقل شده و جای گرفته‎است.

در دورانی که در آن زندگی می‎کنیم جهانی شدن مقوله‎ای جدی است که می‎کوشد فرهنگ ملی و خرده فرهنگ‎های جهانی را در مستحیل سازد و با تحلیل فرهنگ بیگانه که نه بایسته و نه شایسته است خاطره‎های ازلی قومی را به فراموشی سپارد و به همین دلیل است که امروزه بیش از هر زمان دیگر نیازمند شناخت، شناساندن و تقویت فرهنگ مذهبی و ملی کشورمان هستیم. فرهنگی که در آن زاده شده‎ایم، رشد کرده‎ایم، با آن خو گرفته‎ایم و باید آن را برای آیندگان به یادگار بگذاریم.


* نوروز و پیدایش آن

نوروز نخستین روز از نخستین ماه سال خورشیدی، آنگاه که آفتاب بر برج محل انتقال می‌یابد اطلاق می‌گردد. در روزگاران پیش جمشید پادشاه ایران، نوروز ایرانی را بنا نهاد و هر ساله جشنی بر پا می‌کرد و از روز نخست فروردین تا ششم جشن با‌شکوه نوروزی را پاس می‌داشت و در این روز رسم بود که مردم ایران از قبیله و قوم برای تبریک به بارگاه می‌آمدند و سال نو را به پادشاه شادباش می‌گفتند.

بیشتر مورخان و فرهنگ‌ها، جمشید پادشاه پیشدادی را پایه‌گذار نوروز و سایر رسم‌های نیکو دانسته دانند. مسعودی می‌گوید بیشتر مردمان بر این باورند که نوروز در روزگار او پدید آمد و در پادشاهی‌اش آیین شد. در اوستا، کهن‌ترین کتاب ایرانی از جمشید "یم" یاد شده‌است و به نوآوری‌های او اشارت‌ها رفته‌است. همچنین در تاریخ الامم‌و‌الملوک محمد بن جدید طبری و ترجمه ابوعلی بلعمی وزیر، آمده‌است: "و علما را بفرمود که آن روز من بنشستم به مظالم، شما نزد من باشید تا هر چه در او داد و عدل باشد بنمایید تا من آن کنم و آن روز که به مظالم نشست روز هر فر بود از ماه فروردین، پس آن رمز رسم کردند و گبران اکنون سنت گشت". بیرونی در الباقیه به نقل آورده‌است که چون جمشید برای خود تخت ساخت در این روز نوروز بر آن بنشست و جن و پری آن را محل کردند و بر یک روز از کوه دماوند به بابل آمد و مردم برای دیدن این مرد در شگفت شده، این روز را عید گرفتند.

 

* نوروز عام و خاص

بیرونی پس از اینکه ذکر نوروز، نخستین روز است از ماه فروردین گوید: "و آنچه از پس اوست‌ (پنج روز اول سال ) از این پنج روز حق‌های همه جشن‌ها است و شش فروردین ماه نوروز بزرگ است زیرا خسروان بدان پنج روز حق‌های حشم و گروهان و بزرگان بگزارندی و حاجات را روا کردندی، آنگاه بدین روز ششم خلوت کردندی خاصگان را"

از این رو می‌بینیم که پنج روز اول فروردین جشن نوروز گونه‌ای همگانی داشته و آن را نوروز عامه نامیده‌اند و از ششم فروردین که جشن به گونه‌ای ویژه و درباری برگزار می‌شده نوروز خاص گفته‌اند. به نقل از بیرونی نوروز خاص را "نوروز ملک" نیز گفته‌اند.

 

* ظهور اسلام و نوروز

تا روی کار آمدن دولت صفوی آیین‌های نوروزی میان مردم ایران به نحو احسن رواج داشت و این امر و عنایت مردم موردتوجه دولت صفوی قرار گرفت. به خصوص پس از برگزیدن تشیع به عنوان مذهب رسمی کشور جشن نوروز رونق و تازگی و درخششی عظیم یافت. در این عصر علمای شیعه به گردآوری روایات و اخبار امامان در مورد نوروز پرداختند که از همه مهمتر کتاب السماء‌العالم علامه مجلسی است.

جلد 14 کتاب بحارالانوار که حاوی فصلی مشبح است در اخبار، روایات، اعمال، ادعیه، اذکار و فضایل نوروز و جنبه دینی آن مطالبی را نگاشته‌است که می‌توان به حدیث "یوم الفیروز و هو الذی ..." اشاره کرد به مغنی روز نوروز آن روز است که در آن خداوند به دعای یکی از پیامبران باران بر مردم فرستاد و آب به ایشان داد و آب‌پاشی به یکدیگر در نوروز سنت شد است.

این حدیث اشاره به این نکته‌است که در زمان قدیم معمول بوده که آب بر یکدیگر می‌پاشیدند. گفتنی است "آب‌ریزان" در برخی نواحی ایران تا به امروز معمول بوده و آن را شگون می‌دانند.
 

* آداب و رسوم نوروزی در سلماس

طلوع اولین روز اسفندماه، سلماس حال و هوای دیگری پیدا می‌کند. رویش شقایق‌های وحشی پیام آور عشق و دوستی در میان مردم این دیار است. گرچه امسال خشک سالی و بی‌بارانی بهار بی‌نشاطی به دنبال داشته ولی به نظر می‌رسد چندان مانعی برای شور و هیجان ماه‌دوستی و محبت نیست. از حیث زمینه پیشواز عید طبیعت و بهار آن به چشم می‌خورد و در گوشه و کنار آن صحبت از چگونگی جشن نوروزی به میان می‌آید.
 

* عید نوروز فرا می‌رسد

مردم اين خطه با شادی به پیشواز نوروز روند و در تدارک آن به خانه‌تکانی و کاشتن عدس، ماش و گندم در اطراف کوزه‌ها، قلیان‌ها و بشقاب‌های رنگارنگ می‌پردازند تا در روز نو سفرهای آنان را زیبای و طراوت خاصی بخشد. پس از چهارشنبه‌سوری آخر سال آنهایی که نذری دارند یا نذر می‌کنند، به تهیه وسایل پختن سمنو(سمنی) می‌پردازند و زمینه مناسبی را برای هر چه بهتر آماده کردن آن محیا می‌کنند.

مردم سلماس عقیده دارند که شب عید و هنگام سال تحویل، همه باید پاک و پاکیزه باشند و نه تنها جسم درون و برون باید از آلودگی‌ها پاک و از لحاظ پوشش آراسته باشند لذا در شب عید حمام کردن را یکی از فرایض می‌دانند.

اصلاح و آرایش نیز یکی دیگر از رسوم ملی و آداب به جا مانده دیرین ملی است. آرایشگاه‌ها شلوغ و همزمان با آن شیرینی‌فروشی‌ها، خیاطی‌ها، فروشنده‌های دوره‌گرد با تنگ‌ها و ماهی‌های قرمز و دیگر وسایل و ابزار مربوطه به عید حال و هوای دیگری را به شهر می‌بخشد.

تخم مرغ رنگ شده یکی دیگر از رسومی است که باید به آن توجه خاص داشت.

هنگام تحویل سال بزرگان خانواده کنار سفره هفت‌سین نشسته و کوچک‌ترها به دور آن جمع می‌شوند، سفره هفت‌سین نیز که با قرآن مجید، آیینه و شمعدان تزئین شده‌ است منتظر تحویل سال و دعای آن است. هفت‌سین به شرح زیر است:

سبزه: که قبلاً کاشته شده‌ است و نشانه رویش، سبز بودن و بشارت بهار و زیبایی است.

سنجد: تا در طول سال نسنجیده، کاری را انجام ندهیم.

سیر: به خاطر سیر بودن و رفع گرسنگی در طول سال

سرکه: تا از ترش‌رویی دوری کنیم

سیب: میوه بهشتی که سعادت و سلامتی را به همراه دارد

سمنو(سمنی): به خاطر تازگی مواد اولیه، طراوت جوانه گندم و مقوی بودن

سماق: جنبه دارویی داشته و آلودگی جسمی را از بین می‌برد ‌(دفع دشمن)

روز عید کودکان و نوجوانان خانواده و به طور کل کوچک‌ترها از بزرگان خانواده عیدی می‌گیرند که معمولاً "پول" به خصوص "اسکناسی نو" که از قبل تهیه شده‌، است.


سلماس در ایام نوروز سرسبز و مملو از انواع گلهای وحشی به خصوص کشت‌زارها و چمن زار هاي اطراف است که موجبات شادی و سرخوشی هر بیننده‌ای را به خود جلب می‌نماید.

عصر روز عید گردشگاه‌های اطراف شهر به خصوص باغ‌ها، جالیزها و تپه ها سرسبز و پر گل پذیرای همه مردم به خصوص جوانان است. یکی از این مکان‌ها که در ایام عید مورد عنایت و مملو از جمعیت می‌شد امامزاده برگشاد در شمال شرقي شهرستان بود این بقعه و اطراف آن حتی در روزهای عادی، جمعه‌ها تفریح‌گاه و شنبه‌ها زیارتگاه است. ولی ایام عید حال و هوایی دیگر داشت.

" پيشاپيش فرا رسيدن عيد نوروز را برتمامي همشهريان و سلماسيان گرامي تبريك عرض مي نمائيم."

روابط عمومي فرمانداري شهرستان سلماس