loader
چهارشنبه 25 مهر 1397

درباره شهرستان

نگاهی به شهرستان سردشت

شهر سلماس

 شهرستان سلماس

بر اساس سرشماري عمومي نفوس و مسكن در سال 1390 ، شهرستان سلماس داراي 192 هزار و 591 نفر جمعيت بوده است كه 59 هزار و 587 نفر آنها جمعيت فعال مي باشند. از بين 59 هزار و 587 نفر جمعيت فعال اين شهرستان 85.7درصد ( 51هزار و 86 نفر ) جمعيت شاغل و 14/3 درصد ( 8هزار و 501نفر ) جمعيت بيكار بوده است. سهم اين شهرستان از شاغلان كل استان 6/3 درصد مي باشد . از بین جمعیت شاغلان 50/71 درصد ( 25 هزار و 905 نفر) روستایی و 49/29 نفر ( 25 هزار و 181 نفر ) شهری می باشد و از بین شاغلان این شهرستان 91/35 در صد ( 46 هزار و 670 نفر) مرد و 8/65 درصد ( 4هزار و 416 نفر ) زن می باشند. طبق سرشماري سال 1390 ، از كل شاغلان اين شهرستان 20/13 درصد ( 10 هزار و 355 نفر )در بخش صنعت، 33/1 درصد ( 16 هزار و 919 نفر )در بخش كشاورزي و 39/7درصد ( 20هزار و 304 نفر ) در بخش خدمات شاغل بوده اند. شهرستان‌سلماس‌از‌لحاظ‌توليدات‌باغي‌در‌رتبه‌دوم‌استان‌قرار‌دارداز كل شاغلان اين شهرستان 8/4 درصد ( 42هزار و 916 نفر ) با سواد و 16 درصد ( 8 هزار و 40 نفر ) بيسواد بوده اند. کل جمعیت جمعیت 6 ساله و بیشتر شهرستان 170 هزار و 627 نفر می باشد که که از بین این افراد 77/4 درصد ( 132 هزار و 17 نفر ) می باشد که 85/3 درصد مردان باسواد و 69/1 درصد زنان باسواد می باشند

صنايع دستي سلماس:

در اين منطقه حدود 1000 خانوار با در نظر گرفتن بعد هر خانوار 5 نفر، به توليد صنايع دستي مشغولند كه رقمي در حدود 40% هزينه معيشتي خانوار از محل فعاليت در صنايع دستي تأمين مي شود.

عمدi صنايع دستي اين شهرستان شامل: قاليبافی، گليم بافي، سفالسازي، مجسمه سازی، ريسندگي الياف،سبد و حصير بافي، زيلو و جاجيم بافي مي شود.
 

فرش بافي

بطور كلي دست بافي را بايد پر سابقه ترين صنعت دستي استان اذربايجان غربي دانست اين صنعت در عين حال مهمترين رقم صادرات استان را تشكيل مي دهد و در گذشته در كليه مناطق آن مرسوم و معمول بوده است.

هنوز هم پس از گذشت قرنها مخصوصاً در مناطق كردنشين با مختصر تغييراتي به حيات خود ادامه مي دهد.

فرشبافي در سلماس از جمله توليدات خانگي محسوب مي شود فرشهاي توليد شده اكثراً داراي طرحها و نقشه هاي محلي و تحت تأثير حوزه بافندگي خود مي باشند.

گره رايج در اين منطقه گره متقارن تركي بوده و گاهي نيز فرشهايي با نقشه هاي شهري از رقم توليدات اين منطقه مي باشد و رج شمار آن بين 25 تا 50 متفاوت است. ابعاد آن در توليدات محلي كناره پشتي و قاليچه و در توليدات شهري متفاوت است.

گليم بافي در سلماس

گليم بافي در سلماس بافته اي دو رويه و بدون پرز است كه از تار و پود پشم پنبه اي تشكيل يافته است گليم توليد شده در سلماس تقريباً خصوصيات گليم مناطق خوي و ماكو را دارد.

نقوش بكار رفته در آنها اغلب تلفيقي از 3 شكل مثلث - مربع- و دايره مي باشد كه هر كدام نماد انقراعي مظهري از طبيعت است. رنگهاي طبيعي شاد و درخشان از مشخصات اين گليم است.
 

زيلوبافي و جاجيم بافي در سلماس

زيلو و جاجيم با ارزش ترين و فراگيرترين محصول توليد شده در سلماس مي باشد كه توسط دستگاه بافت افقي و با ماسوره بافته مي شود. اين دست بافته ها فاقد پرز و اغلب 2 رويه بوده و جنس تار و پود آنرا نخ هاي پشمي و پنبه اي تشكيل مي دهد رنگ بندي زرد- قرمز- سياه- قهوه اي نارنجي و سبز بصورت نواري كنار هم و اشكال مثلثي از خصوصيات جاجيم اين منطقه است و به ابعاد 4×5/1- 3*5/1-  2*5/1 براي مصارف مختلفي نظير زير انداز و روانداز- پوشش لحاف و تشك (رختخواب پيچ) روي كرسي و غيره استفاده مي شود و از دوام و استحكام خوبي برخوردار است.

ريسندگي الياف

بطوركلي در هر منطقه اي كه بافت دست بافته هاي پشمي همانند گليم – جاجيم و قالي رواج داشته باشد ريسندگي دستي الياف نيز در آنجا مرسوم است.

سلماس نيز از اين قاعده مستثني نيست. الياف پشمي توسط دوك و بدست زنان قاليباف – گليم باف و جاجيم باف ريسيده شده تبديل به نخ مي شود تا تار و پود دست بافته هاي اصيل و زيباي منطقه را تشكيل دهد.
 

 بافت سبد و حصير

بافت سبد و حصير معمولاً بدون استفاده از ابزار و توسط دست با تركه هاي نازك درختان بيد، سنجد، صنوبر و ساقه خيس گندم متداول است و مصارف مختلفي در خانواده و روستاها دارد.

انواع سبد براي پخت نان- نگهداري و انباركردن نان- انواع زيرقابلمه اي- جهت حمل و نگهداري مواد غذايي و آذوقه و شكلهاي تزئيني بافته مي شود.

از حصير نيز به منظور زير انداز – سايه بان و پرده استفاده مي شود.

وضعيت بخش صنعت در شهرستان سلماس :

بر اساس سرشماري عمومي صنعت و معدن در سال 1387 ، تعداد كل كارگاههاي صنعتي شهرستان 6239 واحد مي باشد كه 5065 واحد آن كارگاه كوچك 174 واحد ديگر جزو كارگاههاي بزرگ مي باشند . سهم اين شهرستان از كل كارگاههاي استان ، كارگاههاي بزرگ و كارگاههاي كوچك به ترتيب 03/6 ، 11/7 و 6 درصد مي باشد اين استان از لحاظ داشتن كارگاههاي بزرگ و كوچك به ترتيب در رتبه ششم و هشتم قرار دارد .
 
از كل 6110 واحد كارگاه صنعتي در اين شهرستان 4953 واحد كمتر از 6 نفر كاركن ، 112 واحد ما بين 9 ـ 6 نفر كاركن ، 160 واحد مابين  49 ـ 10 نفر كاركن و 14 واحد بيشتر از 50 نفر كاركن دارند .
 
تعداد پروانه هاي بهره برداري صادر شده از سوي اداره كل صنايع استان تا پايان سال 1391 در اين شهرستان 85 فقره مي باشد . كه باعث ايجاد اشتغال به تعداد 80 شغل و سرمايه گذاري بالغ بر 8437 ميليون ريال شده است . اين شهرستان از لحاظ پروانه بهره برداري صادر شده در رتبه پنجم قرار دارد .
 
 

 

شهرك صنعتي سلماس :

 

اين شهرك در كيلومتر 7 جاده سلماس ـ طسوج قرار دارد مساحت كل شهرك 5/32 هكتار ، مساحت زمين صنعتي 16/22 هكتار و تعداد قطعات تقسيم شده 2 قطعه مي باشد.
تعداد واحدهاي به بهره برداري رسيده در اين شهرك ، 5 واحد و تعداد شاغلان در اين شهرك 87 نفر مي باشند . در اين شهرك صنعتي از كل كارگاهها 1 واحد در صنايع فلزي ، 4 واحد در صنايع مواد غذايي ، فعاليت مي كند. شهرك صنعتي سلماس از لحاظ تعداد واحد صنعتي و ميزان اشتغال ششمين شهرك صنعتي استان آذربايجان غربي مي باشد.
 
* مساحت فعلي شهرك : 80.48 هکتار( فاز اول و توسعه ) که 64.4 هکتار آن فاز عملیاتی بوده و جواز توسعه تا 126 هكتار گرفته شده است . از اين 80.48 هكتار 300 هكتار فاز اول و مابقی فاز توسعه است كه مساحت شهرك با خريدهاي مستمر اراضي اطراف در حال افزايش میباشد . مساحت زمين صنعتي 46.56 هكتار و مساحت واگذاري 31.51 هكتار است . مساحت داراي سند ثبتي 68.66 هكتار

*امکانات موجود در فاز اول : آب ، برق، شبکه روشنایی ، گاز، معابر آسفالت شده ، جداول دفع آبهای سطحی، تلفن ، اينترنت  پرسرعت و شبکه جمع آوری فاضلاب

* امکانات موجود در فاز توسعه : آب ، برق، جداول دفع آبهای سطحی، زیرسازی معابر، شبکه روشنایی و شبكه جمع آوری فاضلاب

* تعداد کل قطعات موجود : 220 قطعه ( 183 قطعه صنعتی – 37 قطعه خدماتی )

*تعداد قطعات موجود در فاز اول : 171 قطعه ( 134 قطعه صنعتی – 37 قطعه خدماتی )

* تعداد قطعات موجود در فاز توسعه : 49 قطعه

* تعداد قطعات واگذار شده : 155 قطعه صنعتي و 14 قطعه خدماتي

*پروژه در حال انجام (1392) : اجراي شبكه جمع آوري فاضلاب قسمت توسعه با اعتبار 1765 ميليون ريال و با پيشرفت فيزيكي 60% ، اجراي مدول اول تصفيه خانه فاضلاب شهرك با ظرفیت 200 مترمکعب ( کل طراحی در 4 مدول 200 مترمکعبی میباشد ) و در زمینی به وسعت 7000 مترمربع و با اعتباري بالغ بر 11920 ميليون ريال که دارای پیشرفت فیزیکی 88% میباشد .

کل اشتغال = حدودا" 1000 نفر مستقيم

تعداد واحدهاي فعال = 40 واحد صنعتی ، 8 واحد كارگاهی ، 2 واحد خدماتي و 1 فقره قرارداد پایگاه مقاوت بسیج

تعداد واحدهاي تعطیل = 5 واحد صنعتی

تعداد واحدهاي در حال نصب ماشين آلات و آماده بهره برداری = 5 واحد صنعتی و 1 واحد خدماتی با پيش بيني اشتغال براي حداقل 100 نفر بطور مستقيم

 
 
 

 

وضعيت بخش معدن در شهرستان سلماس :

 

در سال 1380 تعداد معادن فعال اين شهرستان 4 واحد مي باشد كه عمده ترين ماده معدني استخراج شده از اين معادن شامل سنگ گچ و پوكه معدني مي باشد . ميزان كل سرمايه گذاري انجام شده در معادن اين شهرستان 22/1409 ميليون ريال مي باشد . بيشتر سرمايه گذاريها در استخراج مواد معدني سنگ گچ صورت گرفته است . بيشترين ذخاير معدني در اين شهرستان مربوط به مواد معدني پوكه معدني ، سنگ گچ و تراورتن مي باشد . اين شهرستان از لحاظ تعداد معادن در رتبه هفتم و ميزان سرمايه گذاري انجام شده در معادن در رتبه يازدهم استان قرار  دارد .
 
 

 

وضعيت معادن بهره برداري در شهرستان سلماس :

سنگ لاشه ( 1 واحد معدنی) - تراورتن ( 6 واحد معدنی) - مرمر ( 2 واحد معدنی) – بازالت ( 2 واحد معدنی) – سنگ گچ ( 2 واحد معدنی) – پوکه معدنی ( 2واحد معدنی)

ظرفیت اسمی معادن سلماس: 268550 تن در سال
ظرفیت واقعی استخراج معادن: 150000 تن در سال
تعداد اشتغال در معادن سلماس بطور مستقیم 175 نفر

شهرستان سلماس دارای 17 واحد تولیدی آجر و کوره های آجرپزی می باشد که 8 واحد از آنها بصورت نیمه اتوماتیک و صنعتی مبادرت به تولید آجر ماشینی می کنند و 9 واحد نیز دارای کارگاه تولید سنتی می باشند و اقدام به تولید آجر فشاری می کنند.

 

 

 
نام معدن
نوع ماده معدني
ميزان ذخيره ( هزار تن )
ميزان استخراج اسمي سالانه ( هزار تن )
ميزان سرمايه گذاري ميليون ريال
قطعي
احتمالي
سنگتراورتن‌صوفي‌آباد
تراورتن
50/281
ــ
10
8/624
سنگ گچ شكريازي
سنگ گچ
285
194/318
10
ــ
شيركي سلماس
سنگ ...
ــ
ــ
13
63/728
پوكه معدني آج واج
پوكه معدني
111888
ــ
M38000 تن
8/55
 

 

 

 

 

 

بازارهاي محلي شهرستان سلماس :

 

تعداد بازارهاي موجود در شهرستان 2 عدد مي باشد كه فقط گاو و گوسفند اعم از گوشتي و پرواربندي در اين بازارها عرضه مي شود .  پر رونق ترين فصل بازار ، فصل پائيز و كم رونق ترين فصل بازار فصل زمستان مي باشد و بيشتر اين بازارها در روز شنبه و چهارشنبه برگزار مي شود . مالكيت زمين بازار تحت اختيار بخش دولتي مي باشد .

وضعيت بخش كشاورزي در شهرستان سلماس:

ـ امور زراعي و باغي

بر اساس آمار منتشره از سوي سازمان جهاد كشاورزي استان آذربايجان غربي در سال 1387 ، جمع كل اراضي كشاورزي اين شهرستان 38695 هكتار  مي باشد كه از اين مقدار 73/39 درصد ( 15374 هكتار ) بصورت ديم و 46/43 درصد ( 16817 هكتار ) بصورت آبي كشت مي شوند.

كل توليدات اين شهرستان در سال زراعي 1379 ـ 1378 ، 235924 تن بوده است كه 109512 درصد آن توليدات زراعي و 126412 درصد ديگر توليدات باغي مي باشد و اين شهرستان از لحاظ اراضي كشاورزي ، توليدات زراعي و باغي به ترتيب در رتبه هاي هفتم و   هشتم و دوم استان قرار دارد . همچنين اين شهرستان در توليد سيب درختي  در مقام دوم استان قرار دارد . 

شهرستان‌سلماس‌در‌توليد‌سيب‌درختي‌در‌مقام‌دوم‌استان‌ مي‌باشد

اهم اقدامات جهاد کشاورزی:

اجرای طرح پوشش کانالهای بتنی در دولت نهم و دهم به طول 35 کیلومتر
بازسازی و مرمت راههای کشاورزی ره طول 300 کیلومتر
- اجرای عملیات انتقال آب با لوله در دولت نهم و دهم به طول 20 کیلومتر
- افزایش راندمان آبیاری تحت فشار به 400 هکتار
- افزایش تعداد سردخانه از 7 واحد به 24 واحد در طول دولت نهم و دهم

رتبه دوم تولید شیر خام استان

 

رتبه سوم تولید گوشت و تولید عسل


ميانگين توليد در سال 1392:


گندم آبي 8/3 تن سطح زير كشت 2800 هكتار
گندم ديم 1/1 تن سطح زير كشت5750 هكتار
چغندرقند 45 تن سطح زير كشت 5/122 هكتار
آفتابگردان آجيلي 4/1 تن 1500 هكتار
كدو آجيلي 750 كيلوگرم 700 هكتار
ذرت علوفه اي 57 تن 1600 هكتار
نخود ديم 250 كيلوگرم 1500 هكتار
يونجه آبي 5/6 تن بصورت علوفه خشك 6500 هكتار
جو آبي 5/2 تن 400 هكتار
جو ديم 6/0 تن 900 هكتار

 

امور دام ، طيور و زنبور عسل :

بر اساس آمار جهاد كشاورزي استان در سال 1392 ، تعداد زنبورستانهاي اين شهرستان 33 هزار و 500 کلونی مي باشد كه 416 نفر به طور مستقیم در زمینه تولید عسل  و دیگر فرآورده های عسل مشغول فعالیت و تولید در منطقه می باشند. از اين ميزان كندو 31/95 درصد ( 10828 عدد ) كندوي مدرن و 69/4 درصد ( 588 عدد ) كندوي بومي مي باشند.  در توليد عسل از كل استان به ترتيب در   رتبه هاي دوم و پنجم و دهم و ششم استان قرار دارد.

شهرستان‌سلماس‌در‌توليد‌عسل‌در‌كل‌استان‌در‌رتبه‌دوم‌ قرار‌داردچ

شهرستان سلماس با داشتن یک میلیون واحد دامی یکی از قطبهای مهم دامپروری استان سرسبز آذربایجان غربی محسوب میشود و از نظر آمار واحد دامی این شهرستان 9/7 درصد واحد دامی استان را شامل می شود.

در این شهرستان تعدا 6 هزار و 188 رأس گاو اصیل شیری 44هزار و 734 رأس گاو دورگ و 28 هزار و 325 رأس گاو بومی و 358398 رأس دام سبک وجود دارد.

تعداد 37 واحد دامداری شیری صنعتی و دارای پروانه بهره برداری و 23 واحد دامداری پروری وجود دارد. همچنین تعداد 41 واحد مرغداری گوشتی فعال که بطور متوسط در طول سال حدود 4 دوره جهت تامین گوشت سفید شهرستان و استان جوجه ریزی داشته که سالانه 4هزار و 500تن گوشت سفید تولید می نمائید.

 

شهرستان‌سلماس‌از‌لحاظ‌توليد‌شير‌خام‌در‌رتبه‌سوم‌استان‌قرار‌ دارد

ميزان توليد گوشت قرمز اين شهرستان در سال 1392 ، 13 تن مي باشد كه بيشتر توسط گوسفند و بره ، گاوبومي توليد شده است.

همچنين ميزان توليد شير خام در اين شهرستان 60 تن مي باشد كه بيشتر توسط گاو دورگ و گاوميش و گاو اصيل توليد شده است .

اين شهرستان از لحاظ توليد گوشت قرمز و شير خام به ترتيب در رتبه هاي سوم و سوم استان قرار دارند .

شهرستان‌سلماس‌از‌لحاظ‌دارا‌بودن‌گاو‌اصيل‌در‌مقام‌دوم‌ استان‌ قرار‌دارد

همچنین در این شهرستان 2 واحد کارخانه خوراک دام و 2 واحد کارخانه شیر و 9 واحد مرکز جمع آوری شیر  وجود دارد.

1- جمعیت دامی شهرستان یک میلیون واحد دامی شامل انواع دام های سبک و دام سنگین
2- تعداد دامداری های صنعتی 54 واحد
3- تعداد دامداری نیمه صنعتی 16 واحد
4- تعداد مرغداریهای صنعتی شهرستان 41 واحد گوشتی و یک واحد مرغ مادر
5- تعداد واحدهای جمع آوری شیر 9 واحد
6- تعداد کندو های زنبور عسل 40 هزار کلونی

امور شيلات و كرم ابريشم :

بر اساس آمار متشر شده از سوي اداره شيلات استان در سال 1392 ، تعداد مزارع پرورش ماهي اين شهرستان 2 واحد مي باشد كه از اين ميزان 1 واحد به توليد ماهيان گرم آبي مي پردازد كل مساحت فعال پرورش ماهيان گرم آبي 3 هكتار مي باشد. اين شهرستان از لحاظ توليد ماهيان گرم آبي در رتبه پنجم استان قرار دارد.

در سال 1391 تعداد یک میلیون بچه ماهی در دریاچه پسد سد شهدای تازه شهر توسط اداره شیلات استان جهت پرورش ماهی ریخته شده است.

منابع فعال طبيعي و نيمه طبيعي اين شهرستان براي پرورش ماهيان گرم آبي ( كپور ، آمور ، فيتوفاگ و ... ) وجود ندارد . همچنين در اين شهرستان كرم ابريشم پرورش داده نمي شود .

 

منابع آب شهرستان سلماس را در سه بخش آبهاي سطحي (رودخانه ها)، آب هاي زيرزميني (چشمه‌ها، چشمه‌هاي آب‌معدني، قنوات و چاه‌ها) و آبهاي راكدي (تالاب‌ها،  سدهاو درياچه‌ها) بررسي مي‌نماييم.

 

ـ آب هاي سطحي شهرستان سلماس :

در شهرستان سلماس رودهاي ديرعلي سو، زرين دره و زولاچاي جريان دارند كه به‌ترتيب از ارتفاعات مرزي هراويل، ساري‌چيچك و ساري‌داش سرچشمه مي‌گيرند.

رودخانه هاي شهرستان سلماس

رودخانه ها : 


ـ رودخانه زولاچاي :

اين رودخانه يكي از رودخانه‌هاي دايمي شهرستان سلماس مي‌باشد. رودخانه زولاچاي از قلعه‌هاي قره‌داش و ساري‌داش با  ارتفاع 2430 و 3097 متر از سطح دريا از مرز مشترك ايران و تركيه سرچشمه مي‌گيرد. بعلت پيوستن آب چشمه‌ها و جويبارها و  شاخه‌هاي فرعي ديرعلي سو، دريك چاي، سرخلان به ميزان آن افزوده مي‌شود. مقدار آب رودخانه زولاچاي نيز مانند اكثر رودخانه‌هاي كشور تابع شرايط و ريزش‌هاي جوي بوده و از اواخر زمستان تا اواخر بهار آب آن به حداكثر مي‌رسد. اين رودخانه در طي مسير   از كنار روستاهاي مجاور عبور كرده و سرانجام در شمال غربي درياچه اروميه و جنوب قريه كنگرلو به درياچه مي‌ريزد.

و در طول مسير از آب آن جهت آبياري زمين‌هاي زراعي با ايجاد آب‌بندهاي سنتي استفاده مي‌شود. بعلاوه در نزديكي تازه شهر سد انحرافي ايجاد گرديده كه آب آن در زمان كم آبي و با استفاده از آب ذخيره شده در پشت سد به كانال‌هاي مدرن ايجاد شده هدايت مي‌گردد. وسعت حوزه آبريز 819 كيلومتر مربع بوده و حداكثر دبي لحظه آن در سال آبي 1390-1391 معادل 3/20 مترمكعب در ثانيه و دبي سالانه 937/62 ميليون مترمكعب برآورد گرديده است.

رودخانه زولا به عنوان آبراهه اصلی دشت به همراه شاخه های فرعی آن یعنی رودخانه های دریک ، دیرعلی ، خورخورا چای به عنوان منابع اصلی آب سطحی منطقه که از دامنه های شمال غرب ، غرب و جنوب غربی سرچشمه می گیرند محسوب می گردند ، که مشخصات اجمالی آنها به شرح جدول زیر می باشد:

 

 

نام رودخانه

زولا

دریک

دیرعلی

خورخوره

نوع رودخانه

دائمی

دائمی

فصلی

فصلی

آورد متوسط سالانه (میلیون مترمکعب )

162

4/34

20

-

مساحت حوزه (کیلومتر مربع)

945

248

114

218

درصد مساحت

97/61

47/7

47/7

29/14

 

در سالیان گذشته کشاورزان منطقه به صورت سنتی از آب رودخانه ها بهره برداری می نمودند و در حال حاضر با عنایت به اجرای طرحهای تأمین آب (سدهای مخزنی زولا ، دریک) و سد مخزنی دیرعلی که مراحل اجرایی آن اخیراً شروع گردیده است میزان و نوع بهره برداری از منابع آب سطحی دچار تحول اساسی گردیده و با مهار آبهای سطحی در دوره غیر زراعی و همچنین کنترل سیلابهای جاری تضمین تأمین آب زراعی اراضی منطقه افزایش چشم گیری داشته است.


از طرفی با اجرای شبکه های آبیاری و زهکشی پایاب سدهای مذکور که عملیات اجرایی آنها از سال 89 شروع گردیده است راندمان انتقال و توزیع نیز تا حد قابل توجه بهبود خواهد یافت و در اصل می توان گفت با تکمیل طرحهای آبی شامل سد و شبکه های پایاب مربوطه حرکت به سمت الگوی مصرف بهینه آب و به تبع آن ایجاد توسعه در سطح اراضی با آبیاری مطمئن و در نهایت تغییر و بهبود در سیمای کشاورزی منطقه شتاب بیشتری گرفته و امید است با تأمین به موقع و کافی اعتبارات پروژه ها به توان در آینده نزدیک شاهد تغییر چهره اقتصادی ، اجتماعی منطقه باشیم.

 

زولا چاي از رودخانه‌هاي دائمي شهرستان سلماس است 

آبهاي زيرزميني شهرستان سلماس :

در سفره آب زيرزميني دشت سلماس دو نوع سفره آب زيرزميني وجود دارد. سفره آب زيرزميني سطحي و سفره آب  زيرزميني عميق يا تحت فشار.

الف) سفره آب زيرزميني سطحي دشت سلماس :

اين سفره آب زيرزميني از دامنه كوه‌هاي سلسله جبال زاگرس واقع در غرب دشت سلماس و كوههاي واقع در شمال شرقي سلماس شروع گشته و تا درياچه اروميه امتداد دارد. عمق سطح ايستايي در سفره مذكور در حوالي مناطق كوهستاني 38 متر و در حوالي درياچه اروميه به 2 متر مي‌رسد.

 

ب ) سفره آب زيرزميني عميق يا تحت فشار در دشت سلماس :

سطح سفره آب زيرزميني عميق در دشت سلماس500 كيلومترمربع و به عمق متوسط100 متر مي‌باشد، حداكثر عمق سفره مذكور به160 متر مي‌رسد. حجم مفيد سفره آب زيرزميني عميق دشت سلماس 1ميليارد مترمكعب و شيب و جهت جريان از شمال غربي به جنوب شرقي بطرف زيردرياچه اروميه مي‌باشد.

بطوركلي آبهاي زيرزميني شهرستان سلماس در سه بخش چشمه‌ها، قنوات و چاه‌ها مورد بررسي قرار مي‌دهيم.

ـ چشمه هاي شهرستان سلماس :

چشمه‌هاي اين شهرستان اغلب در مناطق كوهستاني ظاهر گرديده‌اند. قبل از پديده بحران خشكسالي چند سال اخير تعداد 45 دهنه چشمه در شهرستان سلماس وجود داشت ولي در سال آبي 1390 ـ 1391 تعداد هفت چشمه با ميزان 23/0 ميليون مترمكعب تخليه ساليانه كه مالكيت آنها اكثراً با افراد بوده و بيشتر در آبياري نمودن  باغات و اراضي زراعي استفاده مي‌شود. بعلاوه چشمه سارهاي كوچك از دامنه‌هاي مرزي سلسله جبال زاگرس به فراواني جاري است. كه اين چشمه سارها اكثراً رودخانه‌هاي فصلي و دائمي منطقه را تشكيل مي‌دهند. از نمونه چشمه‌سارهاي اين منطقه مي‌توان : دشوان، دريك، شكريازي ، حاتم بلاغي، چشمه شور كند و رختار را نام برد.

ـ چشمه هاي آب معدني شهرستان سلماس :

چشمه‌هاي آب معدني شهرستان سلماس عبارتند از :

1ـ آب گرم ايسته سو/ در سمت چپ جاده اروميه سلماس در نزديكي گردنه قوشچي قرار گرفته است.

2ـ چشمه آب معدني ميناس/ در جنوب شرقي سلماس.

3ـ چشمه صدقيان/ در دهكده صدقيان شمال شرقي سلماس.

4ـ آب معدني دريك/ اين آب بسيار گوارا بوده و در روستاي چهريق قرار دارد.


 

در شهرستان سلماس بر اساس آمار سال 1390 تعداد 36 رشته قنات با تخليه ساليانه 67/2 ميليون مترمكعب مورد بهره برداري قرار مي‌گرفت و مالكيت آنها در دست افراد بوده و در آبياري ساختن اراضي زراعي و باغات استفاده مي‌شد ولي امروز متأسفانه اكثراً  متروكه و بر اساس آمارنامه سال آبي 1391 ـ 1390 تعداد 13 رشته قنات با تخليه سالانه 43/1 ميليون مترمكعب مورد بهره برداري قرار مي‌گيرد.

 

ـ چاه هاي شهرستان سلماس :

تعداد كل چاههاي منطقه در سال 1391 حدود 713 حلقه بوده است كه تخليه سالانه آنها 95/88 ميليارد مترمكعب بوده است و بر اساس اطلاعات و آمار آب منطقه‌اي آذربايجان غربي هدايت الكتريكي آب سفره‌هاي زيرزميني بين 400 ـ100 ميكرودرس سانتي متر مي‌باشد و ميزان املاح آبهاي زيرزميني به طرف درياچه اروميه افزايش مي‌يابد.

طبق آمار موجود در سال آبي 1391 ـ 1390 در شهرستان سلماس تعداد 293 حلقه چاه نيمه عميق با تخليه سالانه 83/16 ميليون متر مكعب و تعداد 586 حلقه چاه عميق با تخليه سالانه931/189 ميليون مترمكعب مورد بهره برداري قرار مي‌گيرد.

 علاوه بر منابع آب سطحی مورد اشاره کشاورزان منطقه از حدود 35 سال گذشته جهت توسعه کشاورزی اقدام به بهره برداری از منابع آب زیر زمینی دشت از طریق حفر چاههای عمیق و نیمه عمیق نموده اند و علاوه بر این آب قنات ها و چشمه های منطقه نیز نوعی برخورداری از منابع آب زیرزمینی محسوب می گردد علاوه بر مصارف بخش کشاورزی ، آب مورد نیاز بخشهای شرب و بهداشت و صنعت نیز از طریق منابع آب زیرزمینی تأمین می گردد که تعداد و میزان تخلیه چاههای منطقه به شرح زیر است:

 

 

نوع مصرف

کشاورزی

شرب و بهداشت

صنعت و خدمات

تعداد چاه

558

39

38

میزان برداشت سالانه

(میلیون مترمکعب)

170

14

1

 

قابل ذکر است که به دلیل خشکسالیهای اخیر و کاهش نزولات آسمانی و به تبع آن کاهش منابع آب سطحی ، برداشت از منابع آب زیرزمینی روند صعودی داشته و همین امر منجر به برداشت بی رویه و خارج از حد مجاز از سفره و ابخوان دشت گردیده و به اصطلاح سفره با آفت سطح ایستابی مواجه و صدمات قابل توجهی به این منبع گرانبها وارد آمده است که در همین راستا طبق مطالعات و بررسی های انجام شده و ارائه گزارش مربوطه ممنوعیت حفرهای جدید و توسعه بهره برداری از چاههای موجود را درسطح دشت به دنبال داشته است و با توجه به اهمیت حفظ این منبع با اتخاذ تدابیر و تمهیدات لازم و تشکیل گروههای گشت و بازرسی و تشکیل کمیته حفاظت از آبهای زیر زمینی مدیریت بهره برداری از منابع زیر زمینی در منطقه اعمال می گردد ، امید است با تکمیل و بهره برداری از طرح های تأمین آب منطقه فشار مضاعف از منابع زیرزمینی حذف شده و به روند بیلان مثبت پیش رود.

ـ آب هاي راكد شهرستان سلماس :

آبهاي راكد در سه بخش سدها و تالاب‌ها و درياچه‌ها مورد بررسي قرار مي‌دهيم در خصوص درياچه اروميه در بخش مركزي اروميه مطالبي ارائه گرديده است و همچنين در منطقه شهرستان سلماس سدي احداث نشده و بر روي رودخانه زولا در دست مطالعه و اقدام  است.

 

زمين شناسي شهرستان سلماس :

بطوركلي شمال استان از تشكيلات سنگهاي مخلوط از دوره كرتاسه فوقاني و شمال سلماس قسمتهايي از دوره ميوسن و بخشهايي از دوران چهارم بصورت تراسهاي قديمي، جنوب، جنوب‌غربي سلماس از سنگهاي دگرگون آذرين از دوره‌هاي پرمين وكربونيفر قرار گرفته است.

 ـ لرزه خيزي :

شهرستان سلماس از نظر ويژگيهاي زلزله خيزي فعاليت‌هايي داشته و اتفاقاتي افتاده است. زلزله شهرستان كه در سال 1309 شمسي با قدرت 7 درجه در مقياس ريشتر بوقوع پيوست و باعث خسارات شديد گرديد. بطوريكه شهرستان سلماس تقريباً با خاك يكسان شد و جزو شديدترين زلزله‌هايي است كه در تاريخ به ثبت رسيده است.

 

خاكشناسي شهرستان سلماس :

خاكهاي مطالعه شده در اين شهرستان عمدتاً جزء خاكهاي كلاسهاي III وII بوده كه در مناطق كوهستاني كم‌عمق و در بخش‌هاي مسطح نيمه‌عميق تا عميق مي‌باشد. به علت عوامل بازدارنده گوناگون، در كاربري اراضي زراعت آبي 78 درصد از وسعت شهرستان محدوديت شديد، 7 درصد محدوديت زياد، 4درصد محدوديت متوسط، 11درصد محدوديت خيلي كم دارد. در كاربري زراعت ديم 74درصد از وسعت شهرستان محدوديت شديد، 4درصد محدوديت خيلي زياد، 6درصد محدوديت زياد، 11درصد محدوديت متوسط و 5درصد آن نيز محدوديت كم دارد. همچنين اين عوامل بازدارنده گوناگون براي كاربري مرتع و چراگاه 20درصد از سطح شهرستان داراي محدوديت شديد، 11درصد داراي محدوديت خيلي زياد، 52درصد داراي محدوديت زياد، 16درصد آن را محدوديت متوسط و 1درصد آن را نيز داراي محدوديت كم كرده است.

 

گياه شناسي شهرستان سلماس :

ـ جنگلها :

جنگلهاي طبيعي شهرستان سلماس باقيمانده جنگلهاي زاگرس بوده كه در بعضي مناطق شهرستان از جمله دره دريك و دشوان بصورت نقطه‌اي و يا تك درختي نمايان است. از گونه‌هاي مهم درختان ودرختچه‌ها مي‌توان به زالزالك، بنه (پسته وحشي)، بادام وحشي، ارجنگ، ارس (سروكوهي)، نسترن وحشي اشاره نمود.

 ـ مراتع :

پوشش گياهي غالب در شهرستان، پوشش مرتعي است و از وسعت254820هكتاري شهرستان حدود  31/75 درصد به مراتع اختصاص دارد. مراتع اين منطقه از نوع مراتع ييلاقي و ميان‌بند و قشلاقي هستند.

مراتع ييلاقي كه در نزديكي مرز در ارتفاع بالاي 1800 مترياز سطح دريا قرار گرفته‌اند و مراتع ميان‌بند در دامنه ارتفاعي1400تا1800متر قرارداشته و مراتع قشلاقي درسواحل درياچه اروميه و حريم روستاها واقع و مورد بهره‌برداري دامداران قرار مي‌گيرد.

 

بررسي وضعيت طبيعي شهرستان سلماس از لحاظ زيست محيطي و بررسي عوامل آسيب و تخريب :

كوهها و دشتها :

با نگرشي گذرا در نقشه ناهمواريهاي آذربايجان متوجه خواهيم شد كه سرتاسر نواحي مرزي شهرستان سلماس (مرز ايران و تركيه) از كوههاي مرتفع ديوار مانندي كه امتدادي شمالي ـ جنوبي دارند پوشيده شده است. و خط الرأس اين كوهها حوضه آبگير سلماس(درياچه اروميه) و تركيه است. شيب اين كوهها به طرف شهر سلماس تند و در فاصله كمي تا درياچه اروميه فرود مي‌آيد. اين كوهها با توجه به حالت و شكل ويژه‌اي كه در سطح زمين ايجاد مي‌كند علاوه بر خلق چشم‌اندازها و مناظر بديع و زيبا، نقش مؤثري در حفظ محيط زيست طبيعي و حيات‌وحش وابسته به آن دارند ولي با ناديده گرفتن موارد مذكور مردم منطقه به لحاظ آزونياز با چراي بي‌رويه و نابودي پوشش گياهي و تخريب و تبديل مراتع و از سوي ديگر احداث جاده‌هاي نظامي در اين منطقه در اوايل انقلاب و استقار
گروهكهای ضد انقلاب در اين منطقه از عوامل موثر در آسيب و تخريب محيط زيست كوهها و دشتها به شمار مي‌رود.


 

آبهاي سطحي :

ـ رودخانه ها :

رودخانه زولاچاي كه در شهرستان سلماس جاري است و به درياچه اروميه مي‌ريزد منابع آلوده‌كننده آن منشاء شهري صنعتي و كشاورزي دارد ولي عمدتاً آلودگي زيست محيطي اين رودخانه در نتيجه خاكهاي حوزه آبخيز و در نتيجه پسابهاي شهري و روستايي و صنعتي ايجاد مي‌شود و موجب بهم‌خوردن تعادل اكولوژيك اين شريان آبي مي‌گردند.

 

آبهاي زيرزميني :

فاضلاب شهر سلماس اكثراً بصورت چاه جاذب و انتقالي صورت مي‌گيرد كه اين فاضلابها به لايه‌هاي زيرين نفوذ و با آبهاي زيرزميني آميخته شده و توسط چاه‌ها و قنوات و چشمه مجدداً همراه آبهاي زيرزمين مورد استفاده قرار مي‌گيرد و اختلالاتي از نظر  زيست محيطي بوجود مي‌آورد.

 

آبهاي راكد :

ـ درياچه ها :

قسمت شمال غربي درياچه اروميه در محدوده شهرستان سلماس واقع گرديده و در اين زمينه در بخش شهرستان اروميه توضيح كافي داده شده است.

 

ـ سدها :

در سطح شهرستان سلماس مطالعات احداث سد بر روي رودخانه زولاچاي اتمام و در دست اقدام مي‌باشد، ولي يك سد انحرافي درغرب تازه‌شهر بر روي اين رودخانه ساخته شده كه اين امر جهت ذخيره آب به مقدار محدود در مراتع كم‌آب و انحراف آب كانالهاي احداثي در دو سوي پايين دست اين سد مي‌باشد. تأثيرات منفي اين اقدام بر زيستمندان قابل توجه است، خصوصاً با هدايت آبزيان به كانالها و نهايتاً به مزارع، موجبات مرگ زودهنگام آنها فراهم مي‌شود از اثرات منفي آن تأثير درجانداران پايين‌دست و هدايت آبزيان به كانالها و مزارع كه بالاخره موجب مرگ آنها را فراهم مي‌آورد.

بعلاوه يك آبگير دست‌ساز بر روي نهرهاي منتهي به رودخانه زولاچاي در جنوب غربي تازه‌شهر احداث گرديده و با توجه به‌اينكه بدون مطالعه صورت گرفته به ظاهر در تأمين آب كشاورزي در زمان‌هاي كم آبي مؤثر بوده ولي بعلت نشت آب از ديواره‌هاي خاكي موجب غرق آب‌شدن زمين‌هاي مجاور پايين دست گرديده است، نظر به اينكه آثار منفي در عرصه‌هاي طبيعي بزودي بروز ننموده و مشاهده نمي‌شود آثار زيانبار زيست محيطي آن مشهود نمي‌باشد.

تالابها :

در زمينه تالابهاي شهرستان سلماس فوقاً اشاره شد اهميت تالابهاي سلماس از نظر پذيرش پرندگان مهاجر از اهميت فوق‌العاده‌اي برخوردار بوده، به اضافه در افزايش آبهاي زيرزميني منطقه نقش بسزايي دارند. ولي متأسفانه در چندين سال اخير عوامل متعددي موجبات تخريب آنها را فراهم آورده تا جائي كه تالاب چيچك خشكيده است ولي تالاب آق‌گل به لحاظ قرارگرفتن در اراضي ساحلي درياچه اروميه موقعيت طبيعي خود را تا حدودي حفظ كرده است.

 

پوشش گياهي شهرستان سلماس :

ـ جنگلها :

آثار و بقايايي از جنگل‌هاي قديمي در شهرستان سلماس وجود دارد كه در اثر بهره برداري بي‌رويه و نادرست به لحاظ آزو نياز موجب از بين رفتن اين جنگلها شده و روز به‌روز تشديد مي‌گردد. اين  جنگلها محل زيست انواع حيات‌وحش بوده كه تخريب آنها ساختار اكولوژيكي زيستگاهها را بهم زده است.

 

ـ مراتع :

بطوريكه قبلاً ذكر شد پوشش گياهي غالب در شهرستان سلماس پوشش مرتعي است، در شهرستان سلماس در طول سال 507500 واحد دامي از مراتع تغذيه مي‌نمايند، اين در حالي است كه مراتع مذكور تنها جوابگوي 73349 واحد دامي در طول يك دوره چرايي سه ماهه مي‌باشد، واحد دامي مازاد بر ظرفيت بر روي مراتع شهرستان فشار فزاينده‌اي وارد آورده و اكثر مراتع اعم از ييلاقي و يا قشلاقي در   شرف نابودي كامل قرار گرفته است. فزون بر آن تخريب مراتع و تبديل به زمينهاي زراعي نيز عوامل زيست محيطي را تحت‌الاشعاع قرار داده است.

 

ـ بررسي عوامل آسيب و تخريب جنگل ها :

در شهرستان سلماس نيز بهره‌برداري از منابع جنگل توليد چوب و سوخت اهالي و تعليف دام منطقه و تعدادي تهيه فرآوردههاي فرعي جنگل و نهايتاً فقر فرهنگي و اقتصادي به لحاظ آزونياز موجب تخريب جنگلها در اين ناحيه شده است.

 ـبررسي عوامل و تخريب در مراتع :

بررسي شناسايي عوامل مؤثر در تخريب مراتع آشنايي با هر يك از عوامل در تخريب مراتع ضروري بنظرمي‌رسد اصلي‌ترين عوامل مؤثر در تخريب اين منابع خدادادي و درجه‌بندي آنها بر اساس اهميت موضوع بشرح زير مي‌باشد.

ـ اصلي‌ترين عامل تخريب مراتع را بايستي فقر فرهنگي و اقتصادي جامعه بهره بردار دانست.

ـ عوامل اقليمي يعني شرايط آب‌وهوايي اكوسيستم منطقه را شكننده و حساس در مقابل عوامل تخريب قرار داده است.

ـ عوامل خاكي

ـ عوامل توپوگرافي

غير از عوامل فوق كه در تخريب مراتع موثر هستند فاكتورهاي زير كه در تخريب مراتع مؤثرند ذيلاً درج مي‌گردد.

شخم مراتع و تبديل به زمين‌هاي زراعتي، لگدكوبي، چراي مفرط و زودرس و مسائل حقوقي و قانوني مؤثر در تخريب مراتع هستند.

 

در شهرستان سلماس همانند اكثر شهرستانهاي استان ذخاير جنگلي و گونه‌هاي باقيمانده از تيپ جنگلهاي زاگرس در حال انقراض هستند كه مي‌توان به سرو كوهي، ارجنگ، انواع بادام‌كوهي، انواع زالزالك و انواع گياهان خوشخوراك مناطق ييلاقي بالاتر از ارتفاع 1800 متري اشاه نمود.

 

ـ گونه هاي گياهي كمياب در شهرستان سلماس :

در اين شهرستان از گياهان‌درختي و درختچه‌هاي كمياب، پسته‌وحشي، انواع بادام كوهي، زرشك و انواع گلابي‌وحشي و زالزالك را مي‌توان اشاره كرد و از ساير گياهان انواع گون بخصوص گون كتيرا كه در اثر بهره‌برداري غلط و سود‌جويانه در گذشته از بين‌رفته  است.

 

 

حيات وحش شهرستان سلماس :

ـ پستانداران :

شهرستان سلماس به لحاظ داشتن شرايط زيستگاهي مناسب درگذشته نه چندان دور محل زيست انواع پستانداران بوده است ولي بعلت ناامن بودن و درگيري‌هاي قومي در اوايل انقلاب بشدت آسيب ديده و اكنون به لحاظ شرايط طبيعي قوچ و ميش‌ها در منطقه غرب سلماس در زيستگاههاي دريك و دشوان ديده مي‌شوند ولي كل و بز ديده نمي‌شود. خرس قهوه‌اي و گرگ و اردك، سمور و گربه‌وحشي ، سياه گوش، روباه، شغال، خرگوش در منطقه وجود دارند. انواع جوندگان نيز به فراواني در منطقه مشاهده مي‌گردد.

 

ـ پرندگان :

اين شهرستان بدليل قرار گرفتن در كنار پارك ملي درياچه اروميه و تالاب‌ها و منابع آبي داراي جمعيت انبوهي از پرندگان آبزي وكنار آبزي و لاشخورها، پرندگان شكاري و كبك‌ها و سبكبالان است. فلامينگوها به صورت كلني در سواحل درياچه مشاهده مي‌شوند اردك‌ها، كشيم‌ها، چنگرهاو حواصيل‌ها نيز در تالاب‌هاي چيچك و آق زيارت در زمان پر آبي و آرتزين و كنگرلو و قره قشلاق مصب رودخانه زولا زيست مي‌نمايند.

در زمان پرآبي تالاب آق گل انواع پرندگان بصورت كلني ديده مي‌شوند 

آبزيان :

در منابع آبي شهرستان سلماس موجودات آبزي متنوع زيست مي‌نمايند، آرتمياي درياچه اروميه و انواع موجودات كف‌زي در رودخانه زولا از آبزيان منطقه هستند، در خصوص آرتميا در بخش شهرستان اروميه مطالب ارائه شده است و از آبزيان قابل ذكر ماهيان هستندكه بعلت فصلي بودن رودخانه زولاچاي و استفاده از آب آن جهت مصارف كشاورزي در حومه سلماس و روستاهاي مسير، آب آن در فصول گرم خشك شده و آبزيان آن دچار مشكل شده و از ماهيان شناسايي شده ماهي سياه كولي، سياه ماهي و انواع سس ماهي و زردك ماهي هستند.

 

ـ خزندگان و دوزيستان :

دوزيستان شهرستان سلماس در زيستگاههاي آبي و خشكي زيست مي‌كنند. آنها نيز مانند ساير جانوران جايگاه خاص خود را در اكوسيستم زنجيره غذايي دارا مي‌باشند. به عنوان طعمه و غذاي جانوران چون مارها هستند. خود نيز با تغذيه از حشرات، در كنترل آنها نقش دارند. خزندگان نقش مهمي را در زنجيره غذايي بعهده دارند. طعمه گوشتخواراني نظير پرندگان شكاري، راسو و غيره هستند و از طرفي خود با تغذيه حشرات، نرم‌تنان، پستانداران كوچك در كنترل جمعيت آنها دخيل بوده و از اين طريق خدمت مهمي به كشاورزي مي‌نمايند. گاهي خزندگان از جمله مارهاي سمي با گزش انسان و دام‌ها خساراتي به آنها وارد كرده و بعضاً موجب مرگ آنها نيز مي‌شود. از خزندگان و دوزيستان شناسايي شده مار افعي (گرزه مار)، مار جعفري، مار افعي زنجاني، مار افعي تكابي، مار آبي، مار كوتوله، كورمار، يله مار، انواع مارمولك ها، وزغ سبز معمولي، انواع قورباغه، لاك پشت‌ها هستند.

 

ـ بررسي عوامل انقراض گونه هاي جانوري شهرستان سلماس :

از عوامل انقراض گونه‌هاي جانوري در شهرستان سلماس تخريب منابع طبيعي در اكثر مناطق و محدود شدن زيستگاههاي حيات‌وحش، نابودي حيات‌وحش از طريق شكار بي‌رويه و قتل وعام در بدو انقلاب و افزايش اسلحه‌هاي مدرن و عدم ملاحظات زيست‌محيطي در توسعه شهري و صنعت از عوامل مؤثر در نابودي جانوران و در معرض انقراض قرار گرفتن آنها شده است.

 

ـ معرفي گونه هاي در حال انقراض در شهرستان سلماس :

قوچ و ميش ارمني، كل و بز، پلنگ، سياه گوش، گربه وحشي، خرس قهوه‌اي، گراز (خوك وحشي)، آنقوت و پليكان، كبك دري ، انواع پرندگان شكاري از گونه‌هاي در حال انقراض در اين شهرستان بشمار مي‌روند.

 

ـ معرفي گونه هاي جانوري خاص منطقه :

در شهرستان سلماس گونه خاصي كه در اين منطقه زيست نموده و ساير مناطق ديده نشود وجود ندارد. چرا كه وجود زيستگاههاي مشترك با ساير شهرستانها در آنها نيز زيست مي‌نمايد. بطور مثال نسل قوچ و ميش ارمني در اكثر نقاط استان بشدت كاهش يافته وچندين سال است كه ديده نمي‌شود ولي در اين شهرستان بقاياي قوچ و ميش هنوز به حيات خود ادامه مي‌دهد.

 

شكارگاهها :

ـ معرفي گونه هاي گياهي موجود در شكارگاهها در شهرستان سلماس :

پوشش گياهي منطقه پوشش استپي بوده و گون‌ها عناصر تشكيل دهنده ساختار گياهي آن هستند ولي گونه‌هاي فورب و گرامل  متعددي و ... آن را همراهي مي‌كنند.

فهرست گونه‌هاي گياهي به اختصار ذيلاً ارائه مي‌گردد.

انواع گون‌ها، انواع كلاه ميرحسن، گزنه سفيد، كنگر، گل خروسك، گل گندم، انواع قدومه، گاو زبان، ميخك، مارچوبه، ترتيزك، كاكوتي، ريواس، علف مار، زبان درقفا، گل خرگوشك، انواع گلاريول، زنبق، پونه، بومادران، شوكران، چشم گربه‌اي، خاكشير تلخ، آلاله، لاله، يونجه وحشي، جو و ... واز درختچه‌ها و درختان ارس، بادام كوهي، نسترن وحشي، زالزالك، پسته وحشي، گلابي وحشي.

 

ـ معرفي گونه هاي جانوري موجود در شكارگاههاي شهرستان سلماس :

ـ پستانداران :

قوچ و ميش ارمني، خرس قهوه‌اي شغال، روباه، سمور، اردك، راسو، انواع جوندگان، خرگوش، سياه گوش، گرگ وحشي را مي‌توان نام برد.

 

ـ پرندگان :

كبك دري، كبك چيل، تيهو، انواع پرندگان شكاري، لاشخورها، انواع اردك‌ها، اردك‌هاي غازنما (تنجه بادكوبه‌اي، آنقوت)، انواع غازها، چاق لق، كبوتر كوهي، فاخته، قمري، انواع كلاغ‌ها،پري شاهرخ، هدهد و انواع گنجشك سانان.


 

 

در شهرستان سلماس به جز محدوده و حريم پارك ملي درياچه اروميه كليه مناطق با رعايت مقررات شكار و صيد براي شكار مجازمي‌باشد.

 ـ گونه هاي آزاد براي شكار و صيد :

انواع سمور، شغال، روباه، خرگوش، اردك، تشي، كبك، تيهو، بلدرچين، كوكر، باقرقره، كشيم‌ها، غاز پاخاكستري، اردك‌هاي غيرحمايت‌شده، بالاخره كليه پستانداران، پرندگان، آبزيان، دوزيستان و خزندگان غير حمايت شده كه در رابطه در بخش استاني مطالب ارائه گرديده است.

 ـ تاريخ و ساعات مجاز شكار و صيد :

تاريخ و ساعات مجاز شكار و صيد در كل مناطق استان بلكه در سطح كشور به جز بعضي استثناء‌ها يكي مي‌باشد. مطالب در بخش استاني ارائه گرديده است.

 

ـ امكانات شكارگاهها :

ـ ساختماني :

در شكارگاههاي سلماس امكانات ساختماني براي شكارچيان منظور شده است.

 ـ پرسنلي :

اداره حفاظت محيط‌زيست سلماس با پرسنل مربوطه نيست به حفاظت مناطق در چهارچوب قوانين و مقررات اقدام و كنترل و جلوگيري  از تخلفات شكار و صيد و بهسازي محيط زيست و ... نيز از وظايف آنان مي‌باشد.

 

ـ عوامل تهديد كننده گونه هاي گياهي و جانوري :

از مهمترين عوامل تهديدكننده گونه‌هاي گياهي و جانوري در اين شهرستان فعاليت‌هاي مخرب انساني است. با رشد جمعيت انساني و بهره‌برداري بي‌رويه از منابع طبيعي شاهد تخريب زيستگاهها هستيم. سير قهقرايي پوشش گياهي و تبديل اراضي مرتعي به زمين‌هاي زراعي باعث تخريب زيستگاهها و همچنين تعداد اسلحه‌هاي شكاري نابودي حيات‌وحش را بدنبال دارد.

 آلاينده ها :

ـ منابع انساني آلاينده و تخريب محيط زيست در شهرستان سلماس :

ـ فاضلابها :

چشمگيرترين نوع آلاينده‌ها در شهرستان سلماس فاضلاب‌هاي شهري و صنعتي و كشاورزي است كه از طريق كانالها و چاههاي جاذب به آبهاي زيرزميني و رودخانه زولا تخليه شده و نهايتاً به درياچه اروميه منتهي مي‌گردد. قسمتي از فاضلاب شهر از طريق لوله‌گذاري به خارج از شهر منتقل شده است ولي با روشهاي نوين تصفيه نمي‌گردد. بطوركلي فاضلاب آب مصرف شده و زايدي است كه در هر قسمت و در هر شهر داراي تركيبات و پايداري متغيري بوده و در واقع اثر و نشانه‌اي از طرز زندگي و مواد غذايي   مردماني است كه در آن منطقه زندگي مي‌كنند. فاضلاب شهري معمولاً از حمام و زايدات و پساب آشپزخانه تشكيل مي‌شود و داراي موادآلي فراوان مثل هيدروكربورها، پاك‌كننده‌ها، چربي و روغن خصوصاً باكتريها، قارچها، جانوران تك‌سلولي و اجسام زنده هستند و بهترين و مناسب‌ترين محل و جايگاه براي رشد ميكروارگانيزم‌ها مي‌باشند چون فاضلاب‌هاي شهري داراي اجسام مولد سم كمتر و يا ناچيزي هستند و از موادمعدني بيشتري برخوردارند، مي‌توانند براي آبياري گياهان مفيد واقع شوند. اما اگر حتي قسمتي از فاضلابهاي صنعتي با فاضلابهاي شهري ادغام شوند به نسبت ميزان آلودگي و نوع صنعت، عناصر و مواد سمي گوناگون وارد فاضلابهاي شهري شده و براي استفاده در امر كشاورزان از كيفيت آنها كاسته مي‌شود. بالاخره در شهرستان سلماس فاضلابها موجب آلودگي آبهاي سطحي و زيرزميني شده و در كيفيت آب و سلامت آبزيان و نهايتاً انسان تاثير مي‌گذارد.

 

ـ زباله ها :

افزايش جمعيت، توسعه صنايع، پيشرفت‌هاي جديد فناوري، توسعه شهرنشيني و تغييرات ايجاد شده در الگوهاي مصرفي از جمله مسائلي هستند كه بحرانهاي عظيمي را بخصوص در رابطه با جمع‌آوري و دفع زباله‌ها به‌وجودآورده است. زباله‌ها در شهرستان سلماس بصورت غيربهداشتي و غيراستاندارد جمع‌آوري مي‌شود و بدون هيچگونه اقدام در جهت دفن بهداشتي زباله به‌عنوان يكي ازگزينه‌هاي مقبول و منطقي شمال شرقي شهر بصورت روباز تخليه مي‌گردد و مديريت دفع زباله با مشكلات عمده‌اي مواجه بوده و نهايتاً تاثيرات منفي در مسائل زيست محيطي منطقه دارد.

 

ـ منابع طبيعي آلاينده و تخريب محيط زيست و شهرستان سلماس :

ـ سيل :

بارش باران بصورت رگبار، بارندگيهاي شديد و طولاني مدت و ذوب شدن سريع برفها در اثر گرماي ناگهاني و زودرس باعث افزايش آب رودخانه شده و از مسير رودخانه خارج و جريان مي‌يابد و هر چه را كه در سر راه دارد با خود مي‌برد و موجب از بين‌رفتن موجودات آبزي نيز مي‌گردد. چرا كه وقتي سيل جاري مي‌شود گل‌ولاي آن همه چيز را مدفون مي‌كند و هر چه سر راه دارد ويران مي‌كند. بعلت تخريب پوشش گياهي احتمال وقوع سيل بيشتر است و هميشه سيل بعنوان بلاي طبيعي مطرح نيست بلكه موجب بهبود زندگي انسانها مي‌شود. براي مثال جلگه سلماس در اثر آبرفت رودخانه زولاچاي بوجود آمده است.

 

ـ زلزله :

شهرستان سلماس در منطقه زلزله‌خيزي قرار داشته و گاه‌بيگاه زلزله‌هايي اين منطقه را تكان مي‌دهد. شديدترين زلزله‌اي كه شهرستان سلماس را لرزاند در سال 1309 با قدرت 7 درجه در مقياس ريشتر بود كه باعث خسارات شديد گرديد بطوريكه شهرستان سلماس با خاك يكسان شد.

 

ـ آتش سوزي :

آتش‌سوزي در اذهان عمومي خوشايند نبوده و در اثر بي‌احتياطي خسارات زيادي به همراه دارد ولي اكولوژيست‌ها معتقدند آتش‌سوزي رل بسيار مهمي در اكوسيستم بازي مي‌كند. اگر آتش‌سوزي تمام گياهان اعم از كوچك و بزرگ را نابود كند، سالها طول مي‌كشد تا آن نواحي از نظر انسان دوباره بارور گردد ولي اگر آتش‌سوزي سطحي باشد همه گياهان سطحي مي‌سوزند و آنهائيكه  مقاومت بيشتري در مقابل گرماي آتش دارند امكان بيشتري براي رشد كردن پيدا مي‌كنند.

 

ـ رانش زمين :

سلماس در زمينهاي پست استقرار يافته است ولي اكثر روستاهاي غرب شهرستان در مناطق كوهستاني واقع شده‌اند. دخالتهاي انساني در تخريب مراتع، احداث جاده‌هاي روستايي و عشايري متعدد و استفاده از مواد دامنه‌اي به عنوان مصالح ساختماني، ريزشويي دامنه‌ها بوسيله آبهاي جاري سطحي و نهرها و بارش‌هاي سنگين بهاري، دامنه‌ها را مستعد رانش زمين ساخته و در منطقه دريك و دشوان آثارآن قابل رويت است.

 

ـ  هتل ها و مسافرخانه ها و بيمارستانها و آلودگي زيست محيطي ناشي از آنها :

ـ آلودگي ناشي از فاضلاب :

در شهرستان سلماس محل‌هاي اقامتي و پذيرايي از مسافران و بيمارستاني در راستاي رشد فزاينده جمعيت و توسعه روزافزون مناطق شهري افزايش يافته است و اثرات جانبي مبني بر ايجاد آلودگي را در منطقه همراه داشته است و بيشترين مشكل، فاضلاب اين مراكز است. فاضلاب شهرها عموماً به چاههاي جاذب هدايت مي‌شوند و يا توسط كانالهاي زيرزميني دفع شده و در نهايت به همراه ساير فاضلابهاي شهري و صنعتي به رودخانه زولاچاي تخليه شده و به درياچه اروميه مي‌ريزد. بعلت بالابودن آبهاي تحت‌الارضيچاههاي جاذب موجب آلودگي شديد آبهاي تحت‌الارضي مي‌شود و هدايت فاضلابها از طريق كانالها آلودگي شديد منطقه و آبهاي سطحي را سبب گرديده است و مشكلات زيست محيطي عمده‌اي را فراهم آورده است.

 

ـ آلودگي ناشي از زباله :

نحوه جمع‌آوري و دفع بهداشتي در شهرستان سلماس همانند ساير شهرستانها با مشكلات عديده زيست‌محيطي مواجه است زباله‌هاي خانگي و اقامتي به همراه زباله‌هاي عفوني و بيمارستاني كه در مراكز درماني و بهداشتي و بيمارستاني توليد مي‌شود و يكي از مهمترين منابع انتشار آلودگي و ايجاد بيماري در محيط بشمار مي‌رود با كاميونهاي روباز به محلهاي تخليه انتقال‌يافته و بصورت روباز در كنار انتهاي كمربندي سلماس ـ خوي تلنبار مي‌گردد. با توجه به اينكه زباله‌ها بايستي به گونه‌اي از ميان برداشته شود كه سلامت عموم در خطر قرار نگيرد بايد بر اثر آن :

ـ سلامتي و رفاه انسان تهديد نگردد.

ـ جانوران مفيد، پرندگان، دنياي وحش و ماهي‌ها آسيب نبينند.

ـ منابع آبي، خاك و گياهان مفيد تحت تأثير قرار نگيرند.

ـ صدمات زيست محيطي پيوسته آلودگي هوا ايجاد نگردد.

ـ چشم اندازهاي طبيعي و بهداشت شهرها حفظ شود.

ـ امنيت و نظم عمومي به مخاطره نيفتاده و صدمه نبيند.

متأسفانه هيچكدام ازاين مسائل در شهرستان سلماس رعايت نمي‌گردد.